Katika karne ya ishirini na moja, Afrika imekuwa moja ya maeneo yenye fursa kubwa za maendeleo duniani kutokana na rasilimali zake za asili, ukuaji wa idadi ya watu, na kuongezeka kwa uwekezaji katika sekta mbalimbali za uchumi. Hata hivyo, pamoja na mafanikio hayo, bara hili bado linakabiliwa na changamoto za usalama zinazotokana na ugaidi, migogoro ya silaha, na fikra kali ya kiitikadi, hali inayotishia juhudi za maendeleo na ustawi wa jamii.
Kwa hiyo, mustakabali wa Afrika unategemea uwezo wa nchi zake kuunganisha juhudi za maendeleo na mikakati madhubuti ya kudumisha amani na kupambana na itikadi za fikra kali.
Ugaidi ni changamoto na kikwazo kwa maendeleo, kwani makundi ya kigaidi na yenye fikra kali yameendelea kuathiri maeneo mbalimbali ya Afrika, hususan Ukanda wa Sahel, Bonde la Ziwa Chad, Pembe ya Afrika, mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na kaskazini mwa Msumbiji.
Mashambulizi ya makundi haya husababisha vifo na majeruhi miongoni mwa raia, uharibifu wa miundombinu ya elimu, afya na usafiri, kuongezeka kwa wakimbizi na watu waliolazimika kuhama makazi yao, kupungua kwa uwekezaji wa ndani na wa kimataifa, na kuzorota kwa shughuli za biashara na maendeleo ya kijamii.
Kutokana na hali hiyo, ugaidi hauathiri usalama pekee, bali pia huzuia maendeleo endelevu na kudhoofisha uwezo wa serikali kutoa huduma kwa wananchi.
Licha ya tofauti za mazingira kati ya nchi za Afrika, kuna sababu kadhaa zinazochangia kuenea kwa fikra kali, zikiwemo:
Umaskini na ukosefu wa ajira: Kwani bila shaka ukosefu wa ajira na changamoto za kiuchumi huwafanya baadhi ya vijana kuwa rahisi kushawishiwa na makundi yenye fikra kali yanayoahidi kipato, ulinzi au hadhi ya kijamii.
Elimu Duni: Upungufu wa elimu bora na maarifa sahihi kuhusu dini na masuala ya kijamii huongeza uwezekano wa watu kudanganywa na propaganda za makundi yenye fikra kali.
Migogoro ya Kisiasa na Kijamii: Migogoro ya muda mrefu, ukosefu wa utulivu wa kisiasa, na udhaifu wa taasisi za serikali hutoa mazingira yanayoweza kutumiwa na makundi ya kigaidi kueneza ushawishi wao.
Matumizi Mabaya ya Dini: Makundi yenye fikra kali mara nyingi hupotosha mafundisho ya dini ili kuhalalisha vurugu, chuki na mauaji, jambo ambalo linapingana na maadili ya dini zote zinazohimiza amani na kuheshimu maisha ya binadamu.
Umuhimu wa Kujenga Amani na Fikra za Kati
Mapambano dhidi ya ugaidi hayawezi kutegemea nguvu za kijeshi pekee. Ushindi wa kudumu unahitaji pia kujenga kinga ya kiitikadi ndani ya jamii.
Hii inaweza kufanikishwa kupitia kueneza utamaduni wa mazungumzo na kuheshimiana, kukuza elimu inayojenga fikra za uchambuzi na uvumilivu, uimarisha nafasi ya taasisi za dini katika kueneza mafundisho sahihi, kuwezesha vijana kushiriki katika maendeleo ya jamii, na kupambana na propaganda za fikra kali kupitia vyombo vya habari na mitandao ya kijamii.
Pamoja na changamoto zilizopo, Afrika bado ina fursa kubwa za kujenga mustakabali wenye amani na maendeleo. Bara hili lina idadi kubwa ya vijana, rasilimali nyingi, na uwezo mkubwa wa kuendeleza uchumi wa kidijitali, biashara, kilimo na viwanda.
Ili kufikia malengo hayo na mustakbali bora, ni muhimu kuimarisha, ushirikiano wa kikanda katika masuala ya usalama, miradi ya maendeleo katika maeneo yaliyoathiriwa na migogoro, programu za kuwajengea vijana uwezo wa kiuchumi, na kuweka mikakati ya kuzuia fikra kali kabla haijageuka kuwa vitendo vya vurugu.
Mwishoni, Mustakabali wa Afrika hautajengwa kwa maendeleo ya kiuchumi pekee wala kwa hatua za kiusalama pekee, bali kwa kuunganisha maendeleo, usalama na ujenzi wa amani. Kupambana na ugaidi kunahitaji kushughulikia mizizi yake ya kiuchumi, kijamii na kiitikadi, huku ikiimarishwa elimu, ustawi wa jamii na utawala bora.
Na kwa upande wake Kituo cha Al-Azhar cha kupambana na fikra kali kinaona kwamba mapambano dhidi ya ugaidi barani Afrika yanapaswa kujengwa juu ya nguzo tatu kuu: usalama madhubuti, maendeleo jumuishi, na ujenzi wa fikra za wastani. Kadiri jamii zinavyopata elimu bora, fursa za kiuchumi na maarifa sahihi ya dini, ndivyo uwezo wa makundi yenye fikra kali wa kuajiri na kushawishi vijana unavyopungua. Hivyo, suluhisho la kudumu linahitaji ushirikiano kati ya serikali, taasisi za elimu, viongozi wa dini na jamii kwa ujumla ili kujenga mazingira yanayokataa vurugu na kuimarisha utamaduni wa amani na kuishi pamoja.