Katika miaka ya hivi karibuni, Bara la Afrika limeendelea kushuhudia ongezeko la vitendo vya kigaidi vinavyotekelezwa na makundi yenye misimamo mikali. Ingawa makundi haya hutofautiana kwa majina, maeneo ya shughuli na mbinu za operesheni, kuna jambo moja linalowaunganisha: matumizi mabaya ya dini ili kuhalalisha vurugu. Msingi mmoja muhimu unaotumiwa na makundi hayo ni itikadi ya TAKFIRI, yaani tabia ya kuwahukumu Waislamu wengine kuwa makafiri kwa sababu ya tofauti za kimtazamo, kisiasa au kidini. Fikra hii imekuwa miongoni mwa sababu kuu zinazochochea migogoro, umwagaji damu na kuyumbisha usalama katika sehemu nyingi za bara la Afrika.

Makundi yenye itikadi kali hujenga hoja kwamba wao pekee ndio wanaowakilisha Uislamu wa kweli, huku wakiwatuhumu Waislamu wengine kwa ukafiri au uasi. Kwa kutumia tafsiri potofu za Qur’ani na Sunnah, huwafanya wafuasi wao waamini kuwa kuwaua au kuwashambulia wale wanaotofautiana nao ni jambo linaloruhusiwa kidini. Hivyo, takfiri hubadilika kutoka kuwa hukumu ya kidini yenye masharti makali kuwa silaha ya kisiasa na kiitikadi inayotumiwa kuhalalisha mauaji, mabomu, utekaji nyara na mashambulizi dhidi ya raia wasio na hatia.

Katika Afrika Mashariki, Afrika Magharibi na Ukanda wa Sahel, makundi mbalimbali ya kigaidi yamekuwa yakieneza propaganda zinazowalenga hasa vijana. Kwa kutumia mitandao ya kijamii, machapisho, video na mihadhara ya siri, huwasilisha simulizi kwamba jamii nyingi za Kiislamu zimeacha dini, na kwamba ni wajibu wa kila Mwislamu “wa kweli” kupambana nazo kwa nguvu. Propaganda hizi huwafanya baadhi ya vijana kuamini kuwa kushiriki katika vitendo vya ugaidi ni aina ya ibada, ilhali kwa hakika ni matokeo ya upotoshaji wa mafundisho ya dini. Kwa mfano, kundi la Al-Shabaab nchini Somalia na Boko Haram nchini Nigeria yamekuwa wakitumia itikadi hii kuhalalisha mauaji ya raia.

Athari za itikadi ya takfiri zinaonekana wazi katika maisha ya wananchi wa kawaida. Maelfu ya watu wamepoteza maisha kutokana na mashambulizi ya kigaidi yaliyolenga masoko, misikiti, makanisa, shule, vituo vya afya na maeneo mengine ya umma. Wengine wamelazimika kuyahama makazi yao, huku wakikabiliwa na umaskini, njaa na ukosefu wa huduma za msingi. Aidha, mazingira ya hofu na kutokuaminiana yanayoletwa na makundi hayo hudhoofisha mshikamano wa kijamii na kuathiri juhudi za maendeleo katika nchi nyingi za Afrika.

Mbali na madhara ya kiusalama, itikadi ya takfiri imeleta athari kubwa katika taswira ya Uislamu. Makundi haya hujitambulisha kwa majina ya Kiislamu na kutumia maneno ya kidini katika propaganda zao, jambo linalowafanya baadhi ya watu kudhani kuwa vitendo vyao vinawakilisha mafundisho ya Uislamu. Ukweli ni kwamba Uislamu unahimiza rehema, haki, amani na kuheshimu uhai wa binadamu. Wanazuoni wa Kiislamu katika nyakati mbalimbali wameonya dhidi ya tabia ya kuwafanyia Waislamu takfiri bila ushahidi wa wazi na bila kutimiza masharti yanayotambuliwa katika sheria ya Kiislamu.

Ni muhimu pia kuelewa kwamba makundi ya kigaidi hayatumii takfiri kwa misingi ya kielimu, bali huitumia kama nyenzo ya kuhalalisha ajenda zao za kisiasa na kijeshi. Mara nyingi humtangaza mtu kuwa kafiri kwa sababu ya kushiriki katika uchaguzi, kufanya kazi serikalini, kushirikiana na taasisi za usalama au hata kwa kukataa kujiunga na kundi lao. Kwa mtazamo huo, mipaka ya takfiri hupanuliwa kupita kiasi hadi kufikia hatua ya kutishia maisha ya jamii nzima.

Kupambana na itikadi hii kunahitaji mkakati wa kina unaounganisha elimu, dini na usalama. Elimu sahihi ya Kiislamu inayotolewa na wanazuoni wenye uadilifu ni silaha muhimu katika kupinga tafsiri potofu za maandiko ya dini. Sambamba na hilo, serikali zinapaswa kuwekeza katika elimu, ajira na maendeleo ya vijana ili kupunguza mazingira yanayoweza kutumiwa na makundi yenye misimamo mikali kuwashawishi. Vyombo vya habari navyo vina wajibu wa kusambaza taarifa sahihi na kupinga propaganda zinazochochea chuki na vurugu.

Kwa kuhitimisha, inaweza kusemwa kwamba itikadi ya takfiri ni tishio kubwa kwa usalama, mshikamano wa kijamii na maendeleo ya Bara la Afrika. Itikadi hii si tu kwamba huzalisha ugaidi, bali pia huendeleza mzunguko wa chuki, migawanyiko na umwagaji damu miongoni mwa jamii za Kiislamu na zisizo za Kiislamu. Kwa hiyo, ushirikiano kati ya serikali, wanazuoni, viongozi wa dini na jamii kwa ujumla ni muhimu. Hii ndiyo njia bora ya kujenga kinga dhidi ya fikra kali na kulinda maadili ya amani, uvumilivu na kuheshimiana.