Katika misingi ya Uislamu, hadhi ya binadamu ni jambo lisilobadilika bila kujali rangi, jinsia, hali ya kiuchumi, au ulemavu. Wenye ulemavu ni sehemu muhimu ya jamii, na kuwaheshimu, kuwatunza na kuwawezesha ni jukumu la kisheria (Takliif) kwa Waislamu wote. Sharia ya Kiislamu imeweka misingi thabiti ya kulinda haki zao, kuondoa dhuluma, na kuhakikisha ushirikishwaji wao kikamilifu.
1- Ulezi na Hifadhi ya Haki za Binadamu
Uislamu unasisitiza kuwa ulemavu si sababu ya kupunguza thamani ya mtu mbele ya Allah. Allah anasema: {Kwa hakika Tumemuumba mwanadamu kwa umbo bora kabisa} [At-Tīn: 4]
Aya hii inaashiria kuwa thamani ya mwanaadamu haipimwi kwa viungo vya mwili bali kwa utu na ucha-Mungu. Hivyo, Sharia inaamuru jamii kuwatendea wenye ulemavu kwa heshima, uadilifu na huruma.
2- Tabia ya Mtume (S.A.W.) katika kuwaheshimu wenye Ulemavu:
Mtume Muhammad (S.A.W.) alikuwa mstari wa mbele kuwatia moyo na kuwaheshimu watu wenye ulemavu. Miongoni mwa mifano muhimu:
a) Uteuzi wa Ibn Umm Maktūm kuwa muezzin na kiongozi
Ibn Umm Maktūm alikuwa kipofu, lakini Mtume (S.A.W.) alimteua kuwa muezzin pamoja na Bilal, na wakati mwingine alimuacha kuwa kiongozi wa Madina alipokuwa safarini. Hii ni dalili ya kuwatambua uwezo wao, si kuwakandamiza kwa sababu ya ulemavu.
b) Kisa cha ‘Abasa
Katika Sura ‘Abasa, Allah alikemea tabia ya kumpuuza kipofu Abdullah ibn Umm Maktūm. Hii inaweka msingi wa kisheria kwamba mwenye ulemavu hapaswi kupuuzwa au kudharauliwa.
3- Kuwatunza Wenye Ulemavu kama Ibada na Fadhila
Sharia imeweka thawabu kubwa katika kuwatimizia mahitaji wenye ulemavu, kuwapa msaada na kuwafanyia ihsani. Mtume (S.A.W.) amesema: "Asiyemrehemu watu, Allah hamrehemu". Kuwatunza wenye ulemavu kunakuwa ibada inapofanywa kwa nia njema, na kunasababisha baraka na umoja ndani ya jamii.
4- Haki za Kisheria za Wenye Ulemavu Katika Uislamu
a) Haki ya matibabu na huduma:
Mtume (S.A.W.) aliwahimiza Waislamu kutafuta tiba na kuwahudumia wagonjwa, jambo linalojumuisha wenye ulemavu. Ni wajibu wa jamii na serikali kuhakikisha huduma za afya zinawafikia.
b) Haki ya elimu:
Hakuna ushahidi wa kuzuia elimu kwa mtu kwa sababu ya ulemavu. Badala yake, Sharia inahimiza elimu kuwa haki ya wote. Mtume (S.A.W.) alifundisha na kushirikiana na watu wenye ulemavu bila kuwabagua.
c) Haki ya kazi na kujitegemea:
Wenye ulemavu wana haki ya kushiriki kikamilifu katika kazi zinazoweza kufanywa kulingana na uwezo wao. Uislamu unaharamisha dhuluma, na kuwatenga katika ajira ni aina ya dhuluma.
d) Haki ya ushiriki wa kijamii:
Sharia inaweka msisitizo wa ushirikishwaji (inclusion). Jamii inatakiwa kuwapa fursa ya ndoa, urithi, ushauri, na shughuli zote za kijamii kama watu wengine.
5- Kuwazuia Kukumbwa na Dhuluma na Madhara
Uislamu unapiga marufuku aina yoyote ya kejeli, kubeza au kuwatenga wenye ulemavu. Allah anasema: {Wala msichekezane wenyewe kwa wenyewe} [Al-Hujurāt: 11]
Aya hii inakataza unyanyapaa, ubaguzi na dharau – vitendo ambavyo vinaumiza na vinapunguza hadhi ya mtu mbele ya Allah.
6- Jukumu la Jamii na Serikali katika Sharia:
Sharia inaweka wajibu wa pamoja kwa jamii:
- Kujenga miundombinu rafiki kwa wenye ulemavu (ramps, alama, njia salama).
- Kutoa bima na ustawi wa kijamii.
- Kuwajengea uwezo kupitia mafunzo.
- Kuhakikisha sheria za kulinda haki zao zinatekelezwa.
Haya yote ni sehemu ya uadilifu na ujenzi wa jamii yenye huruma.
7- Mtazamo wa Kiimani: Ulemavu kama Mtihani, si Adhabu
Ulemavu si adhabu wala doa. Ni mtihani kwa mwenye ulemavu na kwa jamii inayomzunguka. Mwenyezi Mungu anasema: {Hakika Sisi tumewaweka nyinyi kuwa mitihani kwa kila mmoja} [Al-Furqan: 20]
Hivyo jamii inapomtunza mwenye ulemavu, inatimiza jukumu lake mbele ya Allah.
Hitimisho:
Kuwatunza wenye ulemavu ni jukumu la kidini, kiutu na kijamii. Sharia ya Kiislamu inaweka misingi thabiti ya kuhakikisha wanaheshimiwa, wanawezeshwa na wanapewa haki zao bila ubaguzi. Jamii inayowatunza watu wake wote, wakiwemo wenye ulemavu, ni jamii inayotekeleza mafundisho ya Uislamu kwa vitendo.